Логистиканың жалпы әлеуметтік шығындары
Жалпы әлеуметтік логистикалық шығындар дегеніміз не?
Жалпы әлеуметтік логистикалық шығындар — белгілі бір кезең ішінде экономика бойынша тауарларды тасымалдауға, сақтауға және басқаруға жұмсалатын жиынтық шығындар. Бұл термин әсіресе Қытайдың логистикалық статистикасында қолданылады, онда шығыстар тасымалдау шығындары, сақтау шығындары және басқару шығындары болып бөлінеді. Бұл — ұлттық экономикалық көрсеткіш, жеке жөнелтілім үшін алынатын жеткізу ақысы немесе бір кәсіпорынның логистикалық бюджеті емес.
Бұл ұғымдағы әлеуметтік сөзі бүкіл қоғамдағы экономикалық қызметті білдіреді. Ол бұл көрсеткішке логистиканың ауаның ластануы, көлік кептелісі немесе апат шығындары сияқты барлық экологиялық және әлеуметтік салдары автоматты түрде кіреді дегенді білдірмейді. Егер статистикалық әдістеме оларды арнайы қамтымаса, мұндай әсерлер басқа талдау шеңберіне жатады.
Ағылшын тіліндегі жарияланымдарда total logistics costs немесе economy-wide logistics costs сияқты ұқсас тіркестер қолданылуы мүмкін. Бұл тіркестердің бірдей көрсеткіштерді білдіретініне кепілдік жоқ. Белгілі бір көрсеткішке ненің кіретінін есеп беруші мекеменің анықтамалары, қамту аясы және есептеу әдістері айқындайды.
Қамту аясы және негізгі құрамдас бөліктер
Жалпы әлеуметтік логистикалық шығындар тауарлардың физикалық айналымын қамтамасыз етуге жұмсалатын ресурстарды сипаттайды. Қытайдың статистикалық ұсынуында үш негізгі құрамдас бөлік бар: тасымалдау, сақтау және басқару. Олардың нақты шекаралары тиісті статистикалық шығарылымға немесе жылнамаға қоса берілген түсіндірме ескертпелер бойынша тексерілуі керек.
| Құрамдас бөлік | Нені білдіреді | Түсіндіру шекарасы |
|---|---|---|
| Тасымалдау шығындары | Тауарларды тасымалдау жүйесі арқылы жылжытуға байланысты шығындар. | Бұл электрондық сауда тапсырысында көрсетілетін пошта немесе жеткізу ақысынан кеңірек ұғым. |
| Сақтау шығындары | Тауарларды сақтау және статистикалық анықтамаға енгізілген байланысты қызметтерге жұмсалатын шығындар. | Бұл санат тек қойма жалдау ақысын білдіреді деп қабылдауға болмайды; оның қамту аясын қоса берілген әдістеме айқындайды. |
| Басқару шығындары | Логистикалық қызметті ұйымдастыруға және басқаруға байланысты шығындар. | Олар логистикалық провайдердің пайда маржасына немесе бөлек шот-фактурамен көрсетілген әкімшілік ақыға міндетті түрде тең емес. |
Негізгі есептік байланыс мынадай:
Жалпы әлеуметтік логистикалық шығындар = тасымалдау шығындары + сақтау шығындары + басқару шығындары.
Бұл байланыс тиісті статистикалық шеңберде қолданылатын жіктеуді сипаттайды. Оны әр елге немесе әр кәсіпорынға ортақ әмбебап есеп стандарты ретінде қарастыруға болмайды. Басқа ұлттық зерттеулер мен кәсіпорындардың есеп жүйелерінде тауарлық-материалдық қорларды ұстау шығындары немесе өңдеу мен әкімшілік шығыстарын бөлудің өзгеше тәсілдері сияқты басқа санаттар қолданылуы мүмкін.
Бұл көрсеткішті логистикаға қатысты барлық шот-фактуралардың жай қосындысы деп түсіндіруге болмайды. Кәсіпорын тасымалдау қызметтерін сатып ала отырып, өз қоймасын немесе жеткізу көліктері паркін де пайдалануы мүмкін. Статистикалық жинақтау сатып алынған қызметтер мен кәсіпорын ішінде орындалған қызметтердің қамтылуын ескеруі тиіс. Шекараларын сәйкестендірмей, өзара байланысты емес деректер жиынтықтарынан алынған көрсеткіштерді қосу қайталануға немесе кейбір мәндердің түсіп қалуына әкелуі мүмкін.
Термин қайда қолданылады
Бұл термин ұлттық статистикалық жылнамаларда, логистика саласының есептерінде, экономикалық саясат жөніндегі талқылауларда және жеткізу тізбегінің тиімділігі туралы зерттеулерде кездеседі. Ол белгілі бір тасымалдаушының, қойманың немесе интернет-дүкеннің жұмыс нәтижесінен гөрі тауар ағындарын ұйымдастырудың экономикалық ауыртпалығын сипаттауға көмектеседі.
Логистикалық кәсіпорындар үшін бұл көрсеткіш жұмыс ортасы туралы жалпы мәлімет береді. Бөлшек саудагерлер мен өндірушілер үшін ол тасымалдау желілері, қорларға салынатын қаражат, қойма қажеттіліктері және жеткізу тізбегін басқару туралы талқылауларға негіз бола алады. Алайда бүкіл экономикаға қатысты көрсеткіш қандай да бір жеке кәсіпорынның қанша қаражат жұмсауы керектігін анықтамайды.
Электрондық саудада бір тапсырыс бірнеше логистикалық қызметті туындатуы мүмкін: фулфилмент орталығын толықтыру, қорларды сақтау, тауарларды жинау және буып-түю, сәлемдемені тасымалдау, жеткізуді аяқтау және қажет болса қайтарымды өңдеу. Бұл қызметтер логистикалық шығыстардың операциялық көздерін көрсетеді. Олардың ресми жиынтық көрсеткішке енгізілуі бөлшек саудагердің есеп бағдарламасындағы атауларға емес, статистикалық жүйеге байланысты.
Логистикалық шығындардың ЖІӨ-ге қатынасы
Жалпы әлеуметтік логистикалық шығындар көбіне жалпы ішкі өніммен салыстырыла отырып талқыланады. Нәтижесінде алынған қатынас өлшенген логистикалық шығындардың экономика көлемімен салыстырғандағы ауқымын көрсетеді:
Логистикалық шығындардың ЖІӨ-ге қатынасы = жалпы әлеуметтік логистикалық шығындар ÷ ЖІӨ × 100.
Алым мен бөлім бір кезеңге және бір географиялық экономикаға қатысты болуы және бағалаудың үйлесімді негіздерін қолдануы тиіс. Ағымдағы бағалардағы логистикалық шығыстардан алынған қатынасты тұрақты бағалардағы ЖІӨ қатарымен ойланбастан біріктіруге болмайды.
Бұл қатынас логистика саласының қосылған құнының ЖІӨ-дегі үлесімен бірдей емес. Логистикалық шығыстар қамтылған қызметтерге жұмсалған шығындарды өлшейді, ал қосылған құн аралық шығындар шегерілгеннен кейін саланың өндіріске қосқан үлесін өлшейді. Бұл екі ұғым әртүрлі сұрақтарға жауап береді.
Қатынастың төмен болуы логистиканың тиімдірек болғанымен үйлесуі мүмкін, бірақ оның өзі тиімділікті дәлелдемейді. Қатынас экономика құрылымына, өндірілген тауарлардың құнына, тасымалдау қашықтықтарына, қорларға қойылатын талаптарға, бағаларға немесе ЖІӨ-дегі өзгерістерге байланысты да өзгеруі мүмкін. Көлемді тауарлар тасымалы елеулі орын алатын экономикада қызмет көрсету саласының үлесі жоғары экономикадан өзгеше логистикалық қажеттіліктер болуы ықтимал.
Сол сияқты жалпы ақшалай шығындар өсіп, ал қатынас төмендеуі мүмкін. Бұл ЖІӨ логистикалық шығыстардан жылдамырақ өскен жағдайда орын алады. Сондықтан есептер шығындардың абсолюттік жиынтығындағы өзгерістерді олардың ЖІӨ-дегі үлесінің өзгерістерінен ажыратуы керек.
Көрсеткішті қалай түсіндіру керек
Мағыналы түсіндіру үшін негізгі көрсеткіштің өскенін немесе төмендегенін анықтау жеткіліксіз. Төмендегі тексерулер статистика негізінде қандай қорытынды жасауға болатынын айқындауға көмектеседі.
- Есеп беруші орган мен әдістемені анықтаңыз. Көрсеткіштің ресми ұлттық статистика, салалық бағалау немесе зерттеу есебі екенін белгілеңіз.
- Географиялық және операциялық шекараны растаңыз. Қандай қызметтердің қамтылғанын және ішкі әрі халықаралық қозғалыстардың қалай есепке алынғанын анықтаңыз.
- Есепті кезеңді тексеріңіз. Жылдық, тоқсандық және жыл басынан бергі көрсеткіштерді бірдей уақыт аралығын қамтығандай салыстыруға болмайды.
- Шығын санаттарын қарастырыңыз. Сақтау шығындары қорларға байланысты кеңірек шығыстарды қамти ма және әкімшілік, өңдеу мен басқа қызметтер қалай бөлінгенін тексеріңіз.
- Бағалар мен қайта қарауларды тексеріңіз. Номиналды өсім енгізу бағаларының жоғарылауын, қызмет көлемінің артуын немесе екеуін де көрсетуі мүмкін. Тарихи көрсеткіштердің қайта қаралуы да салыстыруларға әсер етеді.
- Қызмет нәтижелерін бөлек қарастырыңыз. Шығын көрсеткіштерінің өзі жеткізудің сенімділігін, зақымдану деңгейін, қолжетімділікті немесе кеден рәсімдерінің сапасын көрсетпейді.
Халықаралық салыстыруларда қосымша мұқият болу қажет. Екі бағалауда ағылшын тіліндегі ұқсас атаулар қолданылғанымен, олар әртүрлі қызметтерді қамтуы немесе әртүрлі бағалау әдістеріне сүйенуі мүмкін. Салыстыру көрсеткіштерді тікелей салыстырылатын рейтинг ретінде ұсынбай, осы айырмашылықтарды түсіндіруі керек.
Дүниежүзілік банктің Logistics Performance Index көрсеткіші пайдалы тұжырымдамалық салыстыру береді: ол жалпы әлеуметтік логистикалық шығыстарды есептеуден гөрі логистиканың жұмыс істеу өлшемдерін зерттейді. Ол логистика жағдайларын кеңірек талқылауға көмектесе алады, бірақ ұлттық логистикалық шығындар статистикасының орнын баспайды.
Шекарааралық электрондық сауда үшін маңызы
Шекарааралық электрондық сауда бірнеше экономикадағы логистикалық жүйелерді байланыстырады. Жөнелтілімді жинау, ішкі тасымалдау, экспорттық рәсімдеу, халықаралық тасымал, импорттық рәсімдер, қоймада сақтау және межелі жерге жеткізу кезеңдерінен өтуі мүмкін. Ұлттық логистикалық шығындардың жиынтық көрсеткіші осы кезеңдердің барлығын біртұтас, басынан соңына дейінгі негізде қамтымауы мүмкін.
Мысалы, бөлшек саудагер тауарларды интернетте сатпас бұрын оларды межелі елдегі қоймаға импорттауы мүмкін. Оның бизнес есебіне халықаралық жүк тасымалы, межелі жердегі сақтау, фулфилмент, жеткізу және қайтарымдарды өңдеу кіруі мүмкін. Ұлттық статистикалық көрсеткіш бұл қызметтерді басқаша бөлуі немесе қамтуы ықтимал. Сондықтан бөлшек саудагер ұлттық жиынтық көрсеткішті бизнес шығындарының моделі ретінде қарастырмай, өзінің жөнелтілім, тапсырыс және қор шығындарының жеке есептерін жүргізуі керек.
Кедендік баждар мен импорттық салықтарға да бөлек назар аудару қажет. Олар тауардың толық жеткізілген құнының маңызды құрамдастары болуы мүмкін, бірақ сатып алушының импорттық шотында көрсетілуі олардың жалпы әлеуметтік логистикалық шығындарға міндетті түрде кіретінін білдірмейді. Оларды енгізу тиісті статистикалық анықтамаға сәйкес жүргізілуі керек.
Сол сияқты кері логистика қызметі жинау, тасымалдау, тексеру немесе сақтау шығындарын тудыруы мүмкін. Клиентке қайтарылатын ақшаның өзі — басқа операция. Қайтарымдарға байланысты операциялық шығыстардың есепке алынуы әдістемеге тәуелді; қайтарылған сома автоматты түрде логистикалық шығыс ретінде жіктелмеуі керек.
Байланысты көрсеткіштерден айырмашылығы
| Көрсеткіш | Негізгі қамту аясы | Жалпы әлеуметтік логистикалық шығындардан айырмашылығы |
|---|---|---|
| Компанияның логистикалық шығындары | Есепті кезеңдегі кәсіпорынның логистикалық қызметі. | Бүкіл экономика шекарасының орнына кәсіпорын шекарасын қолданады. |
| Жеткізу ақысы | Жөнелтілім немесе жеткізу қызметі үшін алынатын сома. | Сақтау, қорлар және басқару шығыстарының толық ауқымын көрсетпейді. |
| Тауардың толық жеткізілген құны | Тауарды сатып алу және белгіленген межелі жерге жеткізу құны. | Сатып алу бағасын, баждарды, салықтарды және логистикалық шығыстардан тыс басқа баптарды қамтуы мүмкін. |
| Логистика саласының кірісі | Белгілі бір логистика секторына жатқызылған кәсіпорындардың сатудан тапқан кірісі. | Жеткізушілердің кірісін өлшейді, бірақ экономика бойынша жұмсалған барлық логистикалық шығындарды міндетті түрде көрсетпейді. |
| Логистика саласының қосылған құны | Аралық шығындар шегерілгеннен кейін саланың экономикалық өндіріске қосқан үлесі. | Ұлттық есеп ұғымы, жалпы шығыстар көрсеткіші емес. |
| Логистиканың сыртқы шығындары | Ластану, кептеліс және мәміле бағаларында толық көрініс таппайтын басқа әсерлер. | Әлеуметтік шығындарды талдау аясына жатады және статистикалық жиынтыққа автоматты түрде енгізілмейді. |
Жиі кездесетін қате түсініктер
Шығындардың төмендеуі әрқашан логистикалық жүйенің жақсарғанын білдіреді
Шығындарды азайту көрсеткіштердің жақсарғанына жеткілікті дәлел емес. Мысалы, гипотетикалық бөлшек саудагер аз қор ұстау арқылы қойма шығыстарын қысқартуы мүмкін, бірақ бұл шешім тауарлардың қолжетімділігіне де әсер етуі ықтимал. Шығындар талдауға қатысты қызмет талаптары мен нәтижелерімен қатар бағалануы керек.
Бұл көрсеткіш тек логистика саласын өлшейді
Бұл ұғым қамтылған экономикадағы логистикалық шығындарға қатысты. Оған тек мамандандырылған логистикалық провайдерлер кіреді деп қабылдауға болмайды. Ішкі ұйымдастырылған қызметтер мен сатып алынған қызметтер дереккөздің жинақтау ережелері арқылы түсіндірілуі тиіс.
Қатынас әр өнімнің сату бағасының пайызын білдіреді
Логистикалық шығындардың ЖІӨ-ге қатынасы — жиынтық экономикалық көрсеткіш. Ол әр өнімнің бөлшек сауда бағасының бірдей пайызы логистикаға тиесілі дегенді білдірмейді. Жеке өнімдер құны, салмағы, өңдеу талаптары, тасымалдау қашықтығы және сақтау қажеттіліктері бойынша ерекшеленеді.
Сұрақ-жауап
Жалпы әлеуметтік логистикалық шығындардағы «әлеуметтік» сөзі нені білдіреді?
Ол бүкіл экономикаға қатысты қамту аясын көрсетеді. Бұл қоршаған ортаға келтірілген залал немесе басқа сыртқы шығындар автоматты түрде енгізіледі дегенді білдірмейді.
Жалпы әлеуметтік логистикалық шығындар жеткізу шығындарымен бірдей ме?
Жоқ. Жеткізу шығындары тасымалдауға немесе жеткізуге қатысты болса, жалпы әлеуметтік логистикалық шығындар тиісті статистикалық шеңбердегі сақтау мен басқаруды да қамтиды.
Кәсіпорын ұлттық қатынасты өзінің логистикалық бюджетінің мақсаты ретінде пайдалана ала ма?
Тікелей пайдалана алмайды. Ұлттық қатынастың бөлімі ретінде ЖІӨ алынады және ол бүкіл экономикадағы қызмет түрлерінің құрамын көрсетеді. Кәсіпорынға өзінің операциялары мен қызмет талаптарына негізделген көрсеткіштер қажет.
Логистикалық шығындардың ЖІӨ-ге қатынасының төмендеуі логистика тиімдірек болғанын дәлелдей ме?
Жоқ. Ол тиімділіктің жақсарғанымен үйлесуі мүмкін, бірақ экономикалық құрылымдағы, бағалардағы, қызмет көлеміндегі немесе ЖІӨ-дегі өзгерістер де қатынасқа әсер етуі ықтимал.
Дереккөздер
- Қытайдың Ұлттық статистика бюросы — China Statistical Yearbook 2024. Қытайдың логистикалық көрсеткіштері, тасымалдау, сақтау және басқару шығыстарының бөлінісі, сондай-ақ жалпы логистикалық шығындар мен ЖІӨ арасындағы байланыс бойынша ресми дереккөз; тиісті кестелер мен түсіндірме ескертпелерді қараңыз.
- Дүниежүзілік банк — Logistics Performance Index есептері. Логистиканың жұмыс істеуін бағалау мен бүкіл экономикадағы логистикалық шығыстар арасындағы айырмашылықты, сондай-ақ тек шығындардан тыс қызмет көрсету және институционалдық өлшемдерді ескеру қажеттілігін көрсетеді.
